ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ΗΘΙΚΗ

Ηθική λέγεται και είναι η θεωρία του ήθους. Η πανάρχαιη ελληνική λέξη, από τον καιρό τον προσωκρατικών φιλοσόφων με προεξάρχοντα τον Ηράκλειτο («ήθος ανθρώπω δαίμων»), το ήθος σημαίνει τον τρόπο συμπεριφοράς του ανθρώπου. Αμετάφραστη παραμένει η ελληνική λέξη στις ευρωπαϊκές γλώσσες που μεταγράφεται ως ethos, ethics μαζί με τον λατινικής προέλευσης όρο moral και τα παράγωγά του. «Το μυστικό της ανθρώπινης ύπαρξης είναι τούτο: δεν θέλει μονάχα να ζει, μα και να ξέρει γιατί ζει» δηλώνει ο Ντοστογιέφσκι στο κύκνειο έργο του, το τελευταίο χρονικά και μεγαλύτερο σε έκταση και σημασία μυθιστόρημά του «Αδελφοί Καραμάζοφ» (Β, IV, 5). Δυο εκδοχές του υπαρξιακού ερωτηματικού «γιατί» είναι η μονολεκτική και η περιφραστική. Μονολεκτικά το «γιατί» σημαίνει τον λόγο, την αιτία και αφορμή της ύπαρξής μας. Περιφραστικά με δυο λέξεις το «για τι» εννοεί τον σκοπό της ζωής μας, το τέλος και το ολοκλήρωμά της.Το μείζον υπαρξιακό ερώτημα είναι ο θάνατος, το τέλος της ζωής και η κατάληξη του βίου μας. Το περιφραστικό «για τι» θέτει άλλα ερωτήματα. Ποια αξία έχει η ζωη μας; Ποιο νόημα υπάρχει στον «βίο» και την «πολιτεία» μας, δηλαδή την ιδιωτική και την δημόσια διαδρομή μας; Ποια σημασία αποκτούν τα έργα και οι ημέρες μας; Οι αποκρίσεις σε τέτοιες απορίες διαμορφώνουν έναν ορισμένο τρόπο ζωής και κάποιο είδος συμπεριφοράς. Λυτό είναι το ήθος που διαφέρει από το έθος το οποίο σημαίνει την συνήθεια. Ενώ το ήθος επιλέγεται (να λέω αλήθειες ή όχι), το έθος επιβάλλεται από την κοινωνία (δημοσία αιδώς) χωρίς ευχέρεια ατομικής αλλαγής του.